Pogoń dzielnica Sosnowca

Proszę nie kopiować zdjęć na inne strony WWW!!!. Uwagi i komentarze proszę przesyłać na:

marek-derlatko@o2.pl
  

Please don't copy photos to other web sites!!! Send Your Comments and Criticism to:

Copyright (c) 2004 by Marcus Antonius Derlatko.
 

Księga gości:

Odwieczny dylemat.. Co było pierwsze jajo czy kura ? W historii Sosnowca występuje to samo zagadnienie a w szczególności z dzielnicą Pogonią. Dziwne zrządzenie losu bo Pogoń jest starsza od osady Sosnowice a mimo to miasto to Sosnowiec a nie Pogoń!

Pan Janusz Lawenda  na swej stronie tak pisze: Kliknij.

Cytuje "Pierwsza historyczna wzmianka o Pogoni (Pogonia, Pogonje) pochodzi z 1345 r., kiedy to rycerstwo polskie i węgierskie, pod wsią Pogonią pokonało Czechów. Wydarzenie to odnotował sam Jan Długosz, przez co nie podlega ono dyskusji. 41 lat później Jadwiga, królowa Polski, sprzedała wieś Wiesławowi i Piotrowi z Mysłowic. Wioska miała wtedy sołtysa i karczmę ".

Z tamtego okresu nie zostało już nic, nawet Czarną Przemsze uregulowano w między czasie ją oczyszczono i na terenie miasta pojawili się wędkarze. Śmieszna sprawa dotycząca Czarnej Przemszy. W młodości natknąłem się na takie opracowanie, gdzie Czarną Przemszą spławiano zborze z Będzina do Wisły i dalej do Gdańska. Na stronie http://www.zegluga.wroclaw.pl/readarticle.php?article_id=133 opisane są porty rzeczne na Przemszy wprawdzie poniżej Sosnowca,  ale jednak.

Ale wracając do Pogoni na początku była to wiocha której teren zaczynał się pod Będzinem, a kończył w miejscu ujścia Brynicy do Czarnej Przemszy ! (dzisiaj miejsce Radocha przed giełdą samochodową w Mysłowicach). Dzisiejsze tereny takie jak Stary Sosnowiec, Śródmieście, Ostra Górka, i Radocha to miejsce jakie zajmowała Pogoń. 

Ale zajrzyjmy do opracowania P Lawendy "Od 1816 r. do 1866 r. eksploatowano kopalnię "Pogonia" (zwaną też "Pogonia"), usytuowaną w miejscu dzisiejszych "ślimaków"; w latach 1866-1870 r. kopalnia pracowała pod nazwą "Feliks"" lub "Wincenty". Po roku 1866 na tym terenie stanęła huta cynku i bieli cynkowej pod nazwą "Emma".
Gdy budowano ślimaki przy kopaniu fundamentów pod podpory okryto na głębokości 2 mb obudowany chodnik kopalniany.

Otóż w historii Sosnowca widzimy: "W r. 1877 Rosja wprowadzając bardzo wysokie taryfy celne, praktycznie zamknęła granicę dla produktów niemieckich; wówczas kapitał niemiecki skierował się do Sosnowca. W 1875 r. przybył do Sosnowca pierwszy z braci Schőn - Franz; w 1878 r. zamieszkał w Sosnowcu Heinrich (Henryk) Dietl. Ci przemysłowcy-włókiennicy stali się właścicielami wspaniałych rezydencji przy ulicach: Żeromskiego, 1-Maja i Chemicznej. Rok później W. Fitzner wybudował fabrykę kotłów, a A. Deischel uruchomił Wytwórnię Lin i Drutu." Ta zapora celna dla wyrobów z Niemiec ze strony Rosji jak i występowanie na terenach przyszłego Sosnowca węgiel i piach były mocnym impulsem do dynamicznego rozwoju  Ale Sosnowca jeszcze nie było !

"Od 1878 r. Heinrich Dietel buduje przy drodze żelaznej przędzalnię czesankową. Około 1890 r. Dietel rozpoczął budowę pałacu i parku na terenie Pogonii. (Kliknij tutaj).

Przy ulicy Żeromskiego, na przeciwko pałacu  Dietel urządził w hali fabrycznej kościół Ewangelicki który przez pewien okres wyznawcy prawosławia korzystali z gościny gdy nie mieli gdzie się podziać.

                                                           

W 1898 r. młodzież rozpoczęła naukę w nowym, ufundowanym przez Dietla wspaniałym gmachu, który do 1970 r. był siedzibą Liceum Ogólnokształcącego im. St. Staszica.

Gmach ten jak na owe czasy był najlepiej wyposażonym liceum na terenie Polski (oczywiście Polska była w tym czasie pod zaborami). Szkoła miała oświetlenie gazowe z własną wytwornicą gazu do oświetlenia i ogrzewania OC (prądu jeszcze nie było w tym czasie). Posiadała wyposażenie pracowni fizycznej na poziomie uniwersyteckiego (wyszabrowane „o ironio losu” przez Niemców w czasie okupacji). Także tutaj zamontowano pierwsze dzwonki elektryczne sterowane ze stanowiska woźnego.

Korytarze i sale były przystrojone płaskorzeźbami, malowidłami i ornamentami. Posiadała przepiękną aule której wystrój postaram się mniej więcej przybliżyć na fotografii – dzisiaj sufit auli grozi zawaleniem.   

Przy robieniu zdjęć Auli Wydziału Techniki Uniwersytetu Śląskiego zostałem obdarowany petycją:

Wydział Techniki Uniwersytetu Śląskiego mieści się w gmachu Sosnowieckiej Szkoły Realnej wybudowanej w 1898 roku., później Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica. Gmach ten jest jednym z najbardziej reprezentacyjnych obiektów architektury Zagłębią. Największą atrakcją budynku jest aula posiadająca wspaniały wystrój rzeźbiarsko - malarski układający się w program ideowy. W związku z podjętym przez Uniwersytet Śląski i Władze Miasta Sosnowca trudu generalnego remontu budynku i prac konserwatorskich, które są niezwykle kosztowne, zwracamy się do Państwa z apelem o wsparcie naszych przedsięwzięć.

Nr konta Uniwersytetu Śląskiego: 105 012 14-70000 7909 Tytuł "WT-Aula"   

                                          

                                            

                                                                                                     

16 maja 1902 r. przy ulicy Majowej 6 urodził się Jan Wiktor Kiepura, "Chłopak z Sosnowca".

                                       

W roku 1902 utworzono ze Starego Sosnowca Sosnowca i Pogoni gminę Sosnowiec.

Ale wracajmy do Pogni.

Pod koniec XIX w. , przy dzisiejszej ulicy Smutnej, powstał zespół 4 cmentarzy : rzymsko - katolicki, prawosławny, ewangelicki i żydowski.

                             

W 1904 r. w pobliżu drewnianej kaplicy ks. Mieczysław Frőhlich rozpoczął budowę kościoła p.w. św. Tomasza Apostola wg projektu Józefa Stefana Pomianowskiego.

                     

                                                 

W latach 1909-1910 wierni Starokatolickiego Kościoła Mariawickiego wznieśli przy ul. Rybnej kościół stojący do dziś.

                                                                            

 

W 1910 r. na pograniczu Starego Sosnowca i Pogoni Małgorzata Woźniak z synami założyła małą odlewnię staliwa. Po dwóch latach był to już duży zakład z halą produkcyjną, suwnicą i obrabiarkami, zatrudniający 90 osób. Rozwój odlewni przerwała śmierć Małgorzaty Woźniak i wybuch I wojny światowej, podczas której Niemcy wyczyścili zakład z urządzeń. Po wojnie Woźniakowie odbudowali odlewnię, w 1919 r. zatrudniali 300 osób. Podczas powstań śląskich wspomagali powstańców, m.in. w ich zakładzie opancerzono dwa samochody "Korfanty" i "Walerus - Woźniak", które użyto m. in. w bitwach pod Kępną i Górą św. Anny.

W latach 1926-1930 Woźniakowie wybudowali przy odlewni okazałą willę. Podczas okupacji Niemcy urządzili w niej kasyno policyjno - wojskowe. W 1954 r. Woźniakowie zostali wyrzuceni na bruk, aby ustąpić miejsca Rejonowej Komisji Uzupełnień.

                             

W 1930 r. "Odlewnia Staliwa M. Woźniak i Synowie" została przekształcona w Spółkę Akcyjną "Stalownia Woźniak". Franciszek i Andrzej Woźniakowie działali w organizacjach przemysłowych Sosnowca.

Dwa lata temu zostałem poproszony przez dawną Sosnowiczankę o zrobienie zdjęć willi przy Alei Mireckiego pierwszej przy "Starej Kotlarni" i drugiej prawdopodobnie willi Woźniaków już na Pogoni.

W latach 20. dla urzędników i majstrów zakładów "Fitzner - Gamper" ("Fakop") zbudowano kolonię mieszkalną przy ul. Gołębiej (dziś ul. Szpaków), a dla wyższych urzędników Sosnowieckiego Towarzystwa Kopalń i Zakładów Hutniczych zbudowano Kolonię Focha na skraju parku Dietla (dziś Parku Żeromskiego, w pobliżu basenu kąpielowego) i przy dz. ul. Mjr Piwnika - Ponurego.
 

                                                                              

W styczniu 1928 r. uruchomiono pierwszą linię tramwajową łączącą Sosnowiec z Będzinem i Dąbrową Górniczą.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoczął budowę domów mieszkalnych przy ulicy Lwowskiej, które oddano do użytku dwa lata później. Ukończono budowę kolonii mieszkalnej dla pracowników miejskich przy dzisiejszej ul. Curie-Skłodowskiej.

Niewątpliwie główną ulicą Pogoni była Orla. Chociaż zaczynała się przy torach kolejowych a kończyła przy kościele Ś. Tomasza była jednopasmowa z Żeromskiego wyjeżdżał tramwaj linii 21 i 22 do Czeladzi.

Cały ruch z Katowic do Warszawy odbywał się z Szopienic przez Sobieskiego, 3-Maja, Żeromskiego Orlą Będzińską i do Będzina dalej do Łagiszy i Sarnowa. Droga była jednopasmowa a i tak jeszcze w Sosnowcu po niej jeździły tramwaje.

Dużo później już za czasów Gierka wyburzono jedną stronę Orlej i puszczono dwu pasmówkę budując w międzyczasie "baranie rogi".

                                                             

Do ciekawych zakątków Pogoni zaliczam też ulice Mariacką. Za komuny zwana Związkową. Przy niej zbudowany był dom kultury Metalowiec, dzisiaj popadający w ruinę. Za czasów komunistów działał tam prężny ruch Młodzieżowy - młodzieży nie podlegającej pod reżim komunistyczny. Ale to należało by potraktować historycznie. Ja wtedy byłem jeszcze dzieckiem.

                                                               

W tym domu za okupacji mieściło się Gestapo - dzisiaj Żytnia 8.

W 1948 r. rozpoczęto budowę pierwszego osiedla mieszkaniowego Rudna I (później zbudowano Rudna II, III i IV). Otóż jak pisałem na forum pogoni ulica Rudna w Sosnowcu zaczynała się od ulicy Orlej, a kończyła się pod Piaskami. Komuniści zmienili ją na Świerczewskiego, a Rudna była od Kaczej. Prawicowe ugrupowania zamieniły ją na Hallera. Pierwsze osiedle czyli Rudną 1 wybudowano na terenie Ogródków Działkowych które ciągnęły się od Rudnej do stadionu Stali Sosnowiec na Alei Mireckiego. Wtedy to osiedle budowano przy pomocy hufców młodzieżowych Służba Polsce. Następnie zaczęto sukcesywnie zabudowywać pola osiedlami Rudna 2,3 itd.

W 1970 r. rozpoczęła się akademicka kariera tej dzielnicy; w gmachu "Staszica" ulokowano Wyższe Studium Nauczycielskie (Filia Uniwersytetu Śląskiego); trzy lata później przeniesiono na Pogoń (oraz do Śródmieścia) Wydział Filologiczny U.Śl. (do 1990 r.), w 1974 r. przeniesiono Wydział Techniki, którego siedzibą stał się gmach "Staszica".

                                                                   

                

W tym samym roku to jest 1974 powołano Wydział Nauk o Ziemi, który ma siedzibę w najwyższym budynku Pogoni i Sosnowca.

                                                                       
Nie będę pisać o działalności Klubu Kiepury bo to można zobaczyć w necie i innych rzeczach to takie krótkie odwiedziny rodzinnych stron. Bo potrzeba by pisać o gliniakach, kamieniołomie na Suchej itd. temat rzeka - może w miarę czasu ? strona będzie rosnąć ?

 

No z ostatniego wypadu na Pogoń wrzucam parę fotek.

                                                         
                                      To są platany w parku Dietla.                                                          Szpital Wojewódzki                            Taką tablice znalazłem  jak jechałem wokół kościoła.

                                         

Proszę Państwa - te dwa budynki przedstawione na starej fotografii to pierwotnie gimnazjum H. Rzadkiewiczowej, następnie aż do czasów współczesnych szpital dziecięcy. Obecnie na tym miejscu i placu od Orlej Uniwersytet Śląski wybudował budynek filologii. Za tym szpitalikiem była willa od strony ul. Puławskiego gdzie mieszkał Dyrektor Dorman wieloletni lider Teatru Lalek w Będzinie. W czasach starej fotografii ulica ta to Rudna i stąd nazwa osiedli Rudna 1 aż do Rudna 5. Potem przemianowano ją na ul. Świerczewskiego a dzisiaj to ul. Roweckiego. 

Proszę Państwa dlaczego Pogoń ? No prosta sprawa bo tutaj się urodziłem i wychowałem - myślę, że to wystarczający powód by pisać o tym jakże drogim dla mnie miejscu.

Powrót do katalogu głównego.